Faselis: Likya'nın Sahil Kenti ve Tarihi

Antalya'nın Kemer ilçesi yakınlarında, Olimpos Beydağları Millî Parkı sınırları içinde çam ve sedir ormanları arasında yer alan Faselis, Likya'nın doğu kıyısının en önemli limanlarından biriydi. Antalya-Kumluca kara yolu üzerinden ulaşılabilen antik kent, günümüzde hem tarihî kalıntıları hem de plajlarıyla deniz turizmine hizmet ediyor. Yakın çevresinde Beldibi Mağarası ve Olimpos Antik Kenti gibi farklı tarihî alanlar da bulunuyor.

Kuruluş ve Erken Dönem

Faselis'in kuruluşu hakkındaki en net bilgiler M.Ö. 690 yılını işaret ediyor. Kent, Rodoslular tarafından bir koloni olarak kurulmuş ve coğrafi konumu sayesinde kısa sürede önemli bir liman kenti hâline gelmişti. Biri yarımadanın kuzeyinde, diğeri kuzeydoğuda, üçüncüsü de güneybatı kıyısında yer alan üç limanı, agoraları ve sikkeleri üzerindeki gemi betimlemeleri, kentin ticari kimliğini açıkça ortaya koyuyor.

Kent, zaman zaman Likya bazen de Pamfilya bölgesi kenti olarak gösterilse de aslında iki bölgenin sınırları arasında yer alıyordu. M.Ö. 5. yüzyılda Pers egemenliğine giren Faselis, 4. yüzyılda Kayra Satrabı Mausolos ve komşu kent Limyra'nın Kralı Perikles'in yönetimini gördü. Kentin tarihindeki en parlak an ise M.Ö. 333 yılında Büyük İskender'i altın taçla karşılaması oldu. Bu olay, Faselis'in tarihinin en renkli sayfalarından biri olarak aktarılır.

Roma Dönemi ve Likya Birliği

İskender'in ardından birçok kez el değiştiren Faselis, M.Ö. 167'de Likya Birliği'ne üye olarak birlik sikkeleri bastı. Bir süre komşu kent Olimpos ile birlikte korsanların talanına uğrayan kent, M.Ö. 43'te Roma egemenliğine girdi. Bu dönem, antik kentte yeniden yapılanmanın ve en az 300 yıl sürecek bir refahın başlangıcı oldu.

Kent Dokusu ve Yapılar

Kentin ortasında 20-24 metre genişliğinde bir cadde uzanıyor. Caddenin güney ucunda Hadrian Su Yolu Kapısı yer alıyor. İki yanında gezinti yolları ve dükkânların sıralandığı bu ana caddenin yakınında hamamlar, agora ve tiyatro gibi kamu yapıları bulunuyor. Bu yapıların tarihinin M.Ö. 1. ve 2. yüzyıla kadar uzandığı düşünülüyor. Kent merkezi ile 70 metre yükseklikteki plato üzerine kurulmuş yerleşim arasında su kanalları uzanıyordu.

Günümüze ulaşan en anıtsal yapılar ise su kemerleri. Kentin su ihtiyacı kuzeydeki tepede yer alan kaynaktan getiriliyordu. Biri tiyatronun karşısında, diğer ikisi güney limana giden ana caddenin sağında olmak üzere üç agora bulunuyor. Tiyatronun karşısındaki agoranın içinde Bizans Dönemi'ne ait küçük bir bazilikanın kalıntıları görülebiliyor. Kent meydanındaki biri küçük diğeri büyük iki hamam kalıntısı da önemli yapılar arasında. Özellikle küçük hamam, Roma hamamının ısıtma sistemi hakkında bilgi veriyor.

Tarihçiler, kentin baş tanrıçasının savaşın ve bilgeliğin tanrıçası Athena olduğunu belirtiyor. Henüz bulunmamış Athena Tapınağı ve diğer önemli yapıların bugün ormanla kaplı akropol tepesinde yer aldığı düşünülüyor. Ayrıca dünyada yalnızca bu ören yerinde yetişen bir baklagil türü bulunuyor. Lathyrus phaselitanus adlı bu bitki, nisan ve mayıs aylarında meyve veriyor.

Limanlar ve Günümüzde Faselis

Antik dönemde limanlar kutsal bir öneme sahipti. Denizciler, Tanrı'ya minnettarlıklarını göstermek için çiçekler, bal peteği, tütsü ve çeşitli baharatları kil kaplara koyarak Faselis Koyu'na atarlardı. Bugün ise Faselis, liman olarak değil, daha çok serinlemek için denize giren ziyaretçilerin tercih ettiği bir plaj olarak kullanılıyor.

Güney Limanı, antik kentin güneybatısında yer alıyor ve oldukça geniş bir alan kaplıyor. Liman boyunca yürüyüş yaparken liman duvarlarının kalıntılarını yer yer görmek mümkün. Kuzey Limanı ise kentin kuzeydoğusunda bulunuyor ve Güney Limanı'na göre daha küçük. Bu yüzden denize girmek için daha az tercih ediliyor. Antik dönemde Likyalılar ve Rodoslular tarafından deniz ticaretinde kullanılan bu iki liman, kentin ekonomik olarak güçlü bir konuma gelmesini sağlamıştı.

Faselis, hem tarihî zenginlikleri hem de doğal güzellikleriyle Antalya'nın keşfedilmeyi bekleyen değerlerinden biri. Ormanların içindeki bu antik kent, Likya'nın denizci kimliğini ve Roma döneminin ihtişamını günümüze taşıyor. Ziyaretçiler, hem antik kalıntıları gezebilir hem de berrak sularında yüzmenin keyfini çıkarabilir.

Kaynak: tr.wikipedia.org
Görsel: Alexander Buschorn at de.wikipedia, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0